Wielkowiejski Targ, znany przede wszystkim z sobotnich spotkań w Szycach, od 2023 roku regularnie gości również w Factory Kraków w Modlniczce. Współpraca z centrum handlowym pozwoliła wyjść z lokalną przedsiębiorczością, rolnictwem, rękodziełem i działalnością społeczną poza tradycyjny plac targowy. W latach 2023–2026 odbyło się sześć takich wydarzeń. Każde miało własny program, ale we wszystkich najważniejsi pozostawali ludzie, ich praca, wiedza i możliwość bezpośredniego spotkania. Obok lokalnego handlu pojawiały się warsztaty, występy artystyczne, rozmowy z naukowcami i przedstawicielami instytucji publicznych oraz działania przygotowane przez mieszkańców Gminy Wielka Wieś.
1. Maj 2023 | Wielkowiejski Targ w Factory Kraków. Pierwsze spotkanie
Pierwsze opisane w archiwum wydarzenie w Factory Kraków połączyło kiermasz lokalnych produktów z warsztatami plastycznymi i rękodzielniczymi. Wystawcy Wielkowiejskiego Targu zaprezentowali swoje wyroby, a odwiedzający centrum handlowe mogli również spróbować własnych sił w rysunku, szydełkowaniu i robieniu na drutach.
Warsztaty rysowania pastelami prowadziła Marta Duda, natomiast Agnieszka Czernecka zaprosiła uczestników do poznawania technik dziewiarskich. O dekorację przestrzeni zadbali wystawcy Rustical Garden. W przygotowanie wydarzenia zaangażował się Gminny Ośrodek Kultury i Sportu w Wielkiej Wsi, kierowany przez Magdalenę Szymańską.
Pierwsza współpraca z Factory Kraków pokazała, że lokalni producenci i rękodzielnicy mogą znaleźć nowych odbiorców również poza tradycyjnym targowiskiem, a handel może stać się okazją do wspólnych działań artystycznych i promocji gminy.
2. 26–28 kwietnia 2024 | Rodzinny Wielkowiejski Targ. Trzy dni lokalności, edukacji i kultury
Kolejne wydarzenie trwało trzy dni, od piątku do niedzieli. Do współpracy zaproszono lokalne szkoły, bibliotekę, instytucje samorządowe, organizacje społeczne i środowiska twórcze. Obok kiermaszu przygotowano rozbudowany program dla dzieci, młodzieży i dorosłych.
W wydarzeniu uczestniczyli między innymi przedstawiciele Zespołu Szkół Ponadpodstawowych w Giebułtowie, Gminnej Biblioteki Publicznej w Wielkiej Wsi, szkoły Helen Doron, Studia Ruchu Skart, Gminnego Ośrodka Kultury i Sportu oraz Referatu Ochrony Środowiska.
Jednym z ważnych tematów była ochrona płazów w Dolinie Będkowskiej. Podczas spotkania poświęconego akcji „Płazom ujdzie płazem” rozmawiano o wiosennych migracjach zwierząt, zagrożeniach związanych z ruchem drogowym oraz pracy osób zaangażowanych w ich ratowanie. Wyróżniono Piotra Dmytrowskiego z Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego oraz druhnę Izabelę Kucmin-Bemelmans, wręczając im pamiątkowe maskotki żaby.
Nie zabrakło muzyki i tańca. Podczas happeningu przygotowanego przez GOKiS powstała i została po raz pierwszy wykonana propozycja hymnu Gminy Wielka Wieś. Młodzież ze Studia Ruchu Skart zaprezentowała układy taneczne, a uczennice szkoły w Giebułtowie pokazywały swoje umiejętności fryzjerskie i kosmetyczne. Biblioteka przygotowała zajęcia ze słoniem Pomelo, a drużyna harcerska Skalnych Nietoperzy zabawy i aktywności dla rodzin.
Przez trzy dni swoją ofertę prezentowali lokalni rolnicy, producenci żywności, pszczelarze i rękodzielnicy. Można było kupić między innymi pieczywo, miody, przetwory, produkty regionalne, ceramikę i biżuterię. Spotkanie pozwoliło również pokazać działalność gminnych instytucji i organizacji, z którymi mieszkańcy nie zawsze mają okazję zetknąć się na co dzień.
3. 8–9 listopada 2024 | Nauka, etyka i środowisko. Młodzież na czele
Listopadowy Wielkowiejski Targ przygotowano wspólnie z magazynem Istota, Gminą Wielka Wieś i Factory Kraków. Wydarzenie nawiązywało do Światowego Dnia Nauki na rzecz Pokoju i Rozwoju oraz Międzynarodowej Dekady Nauk o Zrównoważonym Rozwoju 2024–2033. Tym razem szczególną uwagę poświęcono młodzieży, nauce, etyce i odpowiedzialności za środowisko.
Obok kiermaszu lokalnych produktów odbyły się wykłady, warsztaty i panele dyskusyjne. Prof. Joanna Hańderek z Uniwersytetu Jagiellońskiego podejmowała zagadnienia filozoficznych i etycznych aspektów nauki, a dr inż. Piotr Dmytrowski z Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego uczestniczył w rozmowach o ochronie środowiska, wodzie i zmianach klimatycznych.
Ważny był udział przedstawicielek Referatu Ochrony Środowiska Gminy Wielka Wieś oraz Zespołu Szkół Ponadpodstawowych w Giebułtowie. Rozmawiano również o szkolnictwie branżowym, przyszłości zawodów i potrzebie dostosowywania edukacji do zmian zachodzących w gospodarce i środowisku.
Przygotowano warsztaty w duchu zero waste, podczas których uczestnicy poznawali sposoby wykonywania naturalnych kosmetyków i świec oraz wykorzystywania materiałów z myślą o ograniczaniu odpadów. Na targowych stoiskach znalazły się lokalne produkty spożywcze, miody, kawy, herbaty, czekolady, ceramika, kosmetyki i rękodzieło. Swoją ofertę prezentowali między innymi Mundonowo, Pasieka Podskalany, Wypalone.ceramiczki, EMU, U Lucynki i Regalo.
Spotkania i panele prowadził redaktor Janusz Bończak, koordynator Wielkowiejskiego Targu. Przy przygotowaniu tematyki wykorzystano również sugestie Polskiego Komitetu do spraw UNESCO.
4. 28 lutego – 1 marca 2025 | Kiermasz Wiosenny Fairtrade. Handel, tradycja i odpowiedzialność
Pierwszy Wielkowiejski Targ w 2025 roku odbył się w Factory Kraków pod nazwą Kiermasz Wiosenny Fairtrade. Przez dwa dni prezentowano lokalne produkty, rękodzieło, tradycje kulinarne oraz działania związane z odpowiedzialną konsumpcją i przedsiębiorczością.
Wśród wystawców znaleźli się Ewa Mitka, Anna Grochal z DNR Małe rękodzieło, Edyta Kania z EMU, Lucyna Szumiec z U Lucynki, Monika Bogacz z Szeptu Natury, Oskar Piotrowski z Drewnomaniaka, Piotr Wojtaszek z Pasieki Podskalany i Mieczysław Ryba z Gospodarstwa Rolnego Róże.
Sobotę wzbogaciła prezentacja kulinarnych tradycji Modlniczki. Mieszkańcy i mieszkanki sołectwa przygotowali degustację potraw kuchni galicyjskiej, a Zespół Folklorystyczny Modlniczanki wystąpił z pieśniami ludowymi, prezentując również regionalne stroje. W przygotowanie tej części wydarzenia zaangażowały się lokalny samorząd, GOKiS oraz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa.
Odbyły się także warsztaty rękodzielnicze, kosmetyczne i dekoracyjne, prowadzone między innymi przez Beatę Godynię-Kapałkę, Annę Grochal i Ewę Mitkę. Dzieci ze świetlicy środowiskowej w Modlniczce, pod opieką Jolanty Zagórskiej, przygotowały zajęcia związane z akcją „Płazom ujdzie płazem”.
W programie znalazły się rozmowy o lokalnej przedsiębiorczości, rolnictwie, świadomych wyborach konsumenckich i odpowiedzialności za przyszłe pokolenia. W panelach uczestniczyli między innymi prof. Joanna Hańderek, prof. Leszek Sosnowski, dr inż. Piotr Dmytrowski, Iwona Szablińska z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Magdalena Lech z GOKiS, Jakub Kosek i Piotr Szopa z Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, radny Tomasz Bielak oraz Sławomir Kawalec ze Stowarzyszenia Rozwoju Lokalnego Inicjator.
Obecne było również stoisko informacyjno-promocyjne krakowskiego oddziału KRUS. Spotkania prowadził redaktor Janusz Bończak.
5. 28–29 listopada 2025 | Piąty Wielkowiejski Targ w Factory Kraków. Lokalni twórcy i andrzejkowe warsztaty
Piąta edycja odbyła się pod koniec listopada 2025 roku. W przestrzeni Factory Kraków ponownie spotkali się lokalni producenci, wystawcy i rękodzielnicy Wielkowiejskiego Targu. Dwudniowe wydarzenie łączyło kiermasz z zajęciami artystycznymi i działaniami przygotowanymi dla odwiedzających centrum handlowe.
Jednym z udokumentowanych elementów programu były andrzejkowe warsztaty, którym poświęcono osobną publikację zatytułowaną „Co widzimy, kiedy patrzymy?”. Autorka tekstu, będąca również wystawczynią Wielkowiejskiego Targu, opisała doświadczenie prowadzenia zajęć i refleksje związane ze wspólną twórczością.
Wydarzenie doczekało się również osobnej relacji opublikowanej 11 grudnia 2025 roku. Było piątym spotkaniem zorganizowanym w Factory Kraków, kontynuującym współpracę rozpoczętą dwa lata wcześniej. Ważne miejsce ponownie zajmowały lokalne wyroby, rękodzieło i możliwość bezpośredniego kontaktu z ludźmi, którzy je przygotowują.
6. 27–28 lutego 2026 | Przednówek wiosny. Mądre Wioski i Przedmieścia w Factory Kraków
Szósta edycja Wielkowiejskiego Targu w Factory Kraków odbyła się pod hasłem „Przednówek wiosny”. Obok lokalnego handlu szczególną uwagę poświęcono historii, edukacji i relacjom między wsią, przedmieściami i miastem. Dwudniowy program przygotowano we współpracy z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa, Oddziałem Terenowym w Krakowie, oraz Małopolskim Ośrodkiem Doradztwa Rolnictwa w Karniowicach.
W piątek, 27 lutego, rozmawiano między innymi o historii relacji między wsią a miastem oraz o możliwościach rozwoju lokalnych społeczności. Szczególne miejsce zajął wykład prof. Mateusza Wyżgi z Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, zatytułowany „Historia lokalności”. Historyk przypomniał, jak przez stulecia funkcjonował handel między Krakowem i okolicznymi wsiami, jak przemieszczali się mieszkańcy, jakie znaczenie miały rodziny, praca kobiet oraz sąsiedzkie więzi. Tekst wykładu został następnie opublikowany na łamach Istota.info.
W programie znalazły się również wystąpienia prof. Joanny Hańderek z Uniwersytetu Jagiellońskiego, w tym „Skąd ten pomidor” oraz „Lokalności. Kiedy czas na naukę”. Rozmawiano o pochodzeniu żywności, odpowiedzialności za wybory konsumenckie, edukacji przez całe życie oraz potrzebie budowania relacji między mieszkańcami różnych środowisk.
Wśród poruszanych tematów była także przyszłość małych gospodarstw rolnych w Małopolsce. Temu zagadnieniu poświęcono późniejszy tekst „Słabość, która może być siłą”, odnoszący się do dyskusji przeprowadzonych podczas lutowego spotkania.
Program uzupełniały warsztaty manualne, zajęcia „Herbaciany przednówek” i „Zapachy do szafy”, prowadzone przez Beatę Godynię-Kapałkę, animacje oraz prezentacje lokalnych produktów. W sobotnim programie znalazł się również występ Zespołu Pieśni i Tańca Modlniczanki.
Przez dwa dni lokalni wytwórcy prezentowali swoją ofertę, a odwiedzający mieli okazję uczestniczyć w rozmowach, warsztatach i degustacjach. Szóste spotkanie pokazało, jak szeroki zakres tematów może pomieścić targowisko, kiedy do współpracy zaprosi się naukowców, instytucje publiczne, rolników, przedsiębiorców i lokalną społeczność.
Kilka lat współpracy, jeden wspólny mianownik
Sześć edycji Wielkowiejskiego Targu w Factory Kraków to historia współpracy samorządu, centrum handlowego, lokalnych wystawców, organizacji społecznych, instytucji kultury i środowisk naukowych. Zaczęło się od kiermaszu i warsztatów rękodzielniczych. Z czasem do programu dołączyły zagadnienia związane z ochroną środowiska, etyką, historią, edukacją, rolnictwem i rozwojem lokalnych społeczności.
Wielkowiejski Targ nie zrezygnował przy tym ze swojej podstawowej roli. Nadal chodziło o ludzi, którzy uprawiają ziemię, przygotowują żywność, tworzą przedmioty i prowadzą niewielkie przedsięwzięcia. O możliwość spotkania ich bez pośredników, rozmowy o produktach, doświadczeniach, czasem również o problemach, z którymi muszą mierzyć się na co dzień.
W Factory Kraków lokalny targ spotkał się z zupełnie inną przestrzenią handlową. Okazało się, że obie mogą się uzupełniać, a obok zakupów jest miejsce na rozmowę o tym, skąd pochodzi żywność, jak żyje się na podkrakowskiej wsi, co zmienia się w naszym otoczeniu i jakie znaczenie ma współpraca. To doświadczenie, które przez kolejne lata rozwijało się wraz z każdym następnym spotkaniem.
(jb)
